Παιδιά και Οθόνες: Οδηγός Επιβίωσης για Γονείς/ Φροντιστές από την Διεπιστημονική ομάδα της Ώθηση

 

Παιδιά και Οθόνες: Οδηγός Επιβίωσης για Γονείς/ Φροντιστές  από την  Διεπιστημονική ομάδα της Ώθηση

Η τεχνολογία μπήκε στη ζωή μας με σκοπό να εξυπηρετήσει και να διευκολύνει την επικοινωνία αλλά και την καθημερινότητα των ανθρώπων. Σήμερα, όμως, τα ψηφιακά μέσα έχουν γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής των παιδιών και αποτελούν την πιο κοινή μορφή καθιστικής ζωής. Πολύ συχνά οι γονείς αναρωτιούνται: «Πόση ώρα επιτρέπεται;», «Πώς θα το ελέγξω χωρίς φωνές;» και «Πώς θα βοηθήσω το παιδί μου;».

Το μυστικό δεν είναι η απόλυτη απαγόρευση και η ενοχοποίηση, αλλά το μέτρο και το όριο στη χρήση τους. Ας δούμε μαζί τι ακριβώς εννοούμε όταν λέμε «οθόνες», ποιες είναι οι επίσημες οδηγίες ανά ηλικία και πρακτικούς τρόπους για να φέρουμε την ισορροπία πίσω στο σπίτι μας.

📱 Τι εννοούμε όμως με τον όρο «Χρόνος Οθόνης»; • Η τηλεόραση (ακόμα και όταν παίζει απλώς στο υπόβαθρο). • Τα ηλεκτρονικά παιχνίδια και οι κονσόλες. • Οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές και τα laptop. • Τα tablet και τα κινητά τηλέφωνα. • Τα DVD και κάθε είδους ψηφιακό βίντεο.

1. Οδηγός ανά Ηλικία: Πόσος χρόνος είναι «υγιής»; (Συνοπτικός Πίνακας)

Οι συστάσεις των μεγαλύτερων παγκόσμιων οργανισμών (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής) και ο κανόνας «3-6-9-12» του Γάλλου ψυχίατρου Serge Tisseron μας δίνουν τον αναπτυξιακό οδικό χάρτη:

Ηλικιακή Ομάδα	Μέγιστος Επιτρεπόμενος Χρόνος	Βασικές Οδηγίες & Κανόνας 3-6-9-12
Κάτω από 18 μηνών	0 λεπτά (Καθόλου οθόνες)	• Μόνη εξαίρεση οι βιντεοκλήσεις με συγγενείς. • Όχι τηλεόραση/βίντεο στο υπόβαθρο.
18 - 24 μηνών	Ελάχιστος χρόνος (Μόνο με γονέα)	• Μόνο υψηλής ποιότητας εκπαιδευτικό περιεχόμενο. • Πάντα μαζί με τον γονέα (co-viewing).
2 - 5 ετών	Έως 1 ώρα / ημέρα (Αυστηρό όριο)	• Εκπαιδευτικά προγράμματα. • Συνδιαβάζουμε/συζητάμε, όχι παιχνίδι μόνα τους. • Όχι κονσόλες/gaming πριν τα 6 έτη.
6 - 9 ετών	Έως 2 ώρες / ημέρα	• Σταθερά όρια από τους γονείς. • Ισορροπία με ύπνο και κίνηση. • Καθόλου ελεύθερο ίντερνετ πριν τα 9 έτη.
9 - 12 ετών	Έως 2 ώρες / ημέρα	• Εκπαίδευση για την ασφάλεια στο διαδίκτυο. • Καθόλου μέσα κοινωνικής δικτύωσης (Social Media) πριν τα 12 έτη.

2. Γιατί μας ανησυχεί η υπερμέτρη και κακή χρήση;

Η ανεξέλεγκτη έκθεση από πολύ νωρίς επηρεάζει αρνητικά τη λειτουργικότητα και την ανάπτυξη του παιδιού:

• Σωματική υγεία & Κίνηση: Η καθιστική ζωή προκαλεί προβλήματα υγείας (παχυσαρκία, άγχος, μειωμένη κινητική ανάπτυξη και κινητικές δεξιότητες) λόγω μειωμένης σωματικής δραστηριότητας.
• Ύπνος: Η έκθεση στις οθόνες (ιδιαίτερα πριν την κοίμηση) αποτελεί απειλή για τον ύπνο, καθώς επηρεάζει την έκκριση μελατονίνης.
• Γνωστικές & Γλωσσικές δεξιότητες: Τα παιδιά δεν μαθαίνουν να μιλάνε βλέποντας τηλεόραση, με αποτέλεσμα να εμφανίζουν αδύναμες λεκτικές δεξιότητες, προβλήματα προσοχής, συγκέντρωσης, μνήμης και κριτικής σκέψης.
• Κοινωνικοποίηση & Σχέσεις: Η συνεχής χρήση είναι επιζήμια για την κοινωνική τους ζωή. Η ηλεκτρονική διασκέδαση εξαλείφει το δημιουργικό παιχνίδι, δεν προάγει τη συνεργασία ούτε τις ουσιαστικές σχέσεις και αποτυγχάνει να βοηθήσει τα παιδιά να προσαρμοστούν στην έννοια της απώλειας και της έλλειψης.

 

💡 Η οπτική της Εργοθεραπείας: Ο άνθρωπος είναι φτιαγμένος για να ανακαλύπτει τον τρισδιάστατο χώρο γύρω του, χρησιμοποιώντας όλες τις αισθήσεις του. Τα παιδιά αποκτούν εμπειρίες με τις αισθήσεις τους· έτσι μόνο αναπτύσσουν υγιείς ανθρώπινες σχέσεις από νεαρή ηλικία, τις οποίες θα αναπαράγουν αργότερα στην ενήλικη ζωή. 🗣️ Η οπτική της Λογοθεραπειας: Η οθόνη συχνά «υπακούει» αμέσως: το παιδί επιλέγει, πατά, αλλάζει, ξαναβλέπει. Η πραγματική ζωή όμως έχει διαφορετικό ρυθμό. Έχει αναμονή, εναλλαγή σειράς, όρια, απρόοπτα και ανθρώπους που δεν λειτουργούν σαν κουμπιά. . Η γλώσσα και η επικοινωνία χτίζονται στη σχέση: στο βλέμμα, στη φωνή, στην παύση, στο παιχνίδι, στο παραμύθι, Όσο περισσότερο η οθόνη γεμίζει την ημέρα, τόσο λιγότερος χώρος μένει για τις μικρές γέφυρες επικοινωνίας: τις λέξεις που ακούει το παιδί, τις προσπάθειές του να απαντήσει, τις μικρές εναλλαγές της κουβέντας. Δεν χρειάζονται ειδικές “εκπαιδευτικές” συζητήσεις. Αρκεί ο γονέας να μπαίνει για λίγο στον κόσμο που βλέπει το παιδί: «Τι παίζεις εδώ;», «Δείξε μου αυτό που σου άρεσε», «Πώς το σκέφτηκες αυτό;». 💡 Η οπτική του Ειδικού Μαθησιακού: Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η τεχνολογία μπορεί να αποτελέσει χρήσιμο εργαλείο όταν λογίζεται  με μέτρο, σαφή όρια και κατάλληλη καθοδήγηση από τους ενήλικες. Ο στόχος δεν είναι η πλήρης απομάκρυνση των οθονών, αλλά η εκπαίδευση των παιδιών σε μια ισορροπημένη και ασφαλή χρήση τους. Με την εκτεταμένη χρήση οθονών το κίνητρο για τη μαθησιακή διαδικασία μειώνεται. Τα παιδιά κυρίως συνηθίζουν στο γρήγορα στο εύκολο στο άκριτο στη μη κοπιώδες, αντίθετα με αυτό που απαιτεί η μαθησιακή διαδικασία.

 

 

3. Πρακτικές Συμβουλές: Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;

Για να προλάβουμε ή να ρυθμίσουμε την κατάσταση, χρειάζεται να είμαστε σταθεροί στα όρια που θέτουμε μέσα από απλές στρατηγικές:

• Συνδεθείτε πριν «αποσυνδέσετε»: Καθώς τα παιδιά δυσκολεύονται να αποσυνδεθούν, πριν κλείσουμε την οθόνη χρειάζεται να έρθουμε σε επαφή μαζί τους, να συνδεθούμε, να ενδιαφερθούμε για αυτό που βλέπουν και να το συζητήσουμε πριν πατήσουμε το «κουμπί».
• Δημιουργήστε «Ζώνες και Χρόνους χωρίς Τεχνολογία»:
  - Προτιμήστε να μην υπάρχουν οθόνες στα παιδικά δωμάτια. Κρατήστε τον υπολογιστή σε κοινόχρηστο χώρο για επίβλεψη.
  - Μην χρησιμοποιείτε οθόνες στη διάρκεια των γευμάτων.
  - Αποφύγετε τις συσκευές πριν τον ύπνο (φορτίστε τες έξω από το δωμάτιο τη νύχτα και προτιμήστε να διαβάσετε παραμύθια).
• Η οθόνη ως προνόμιο, όχι ως δικαίωμα: Μην χρησιμοποιείτε τις οθόνες σαν μέσο επιβράβευσης ή τιμωρίας. Συμπεριφερθείτε στην οθόνη ως ένα προνόμιο που κερδίζεται. Συμφωνήστε να γίνονται πρώτα οι δραστηριότητες και οι σχολικές υποχρεώσεις και μετά οι οθόνες.
• Γίνετε το πρότυπο: Οι ενήλικες χρειάζεται να δίνουν το παράδειγμα καλής χρήσης της τεχνολογίας, καθώς τα παιδιά αξιοποιούν το μιμητικό στάδιο.
• Σύμμαχος ο γονικός έλεγχος: Αξιοποιήστε εφαρμογές Parental Lock Control. Προστατεύουν τα παιδιά από το πολύωρο screentime, φιλτράρουν το ακατάλληλο περιεχόμενο και ελέγχουν τον χρόνο ανά εφαρμογή, ώστε τα παιδιά να εξερευνούν τον ψηφιακό κόσμο με ασφάλεια.

 

 

✨ Καθιερώστε τα "Analogue Weekends" (Αναλογικά Σαββατοκύριακα)!

Αν θέλετε να κάνετε μια ουσιαστική αλλαγή στη δυναμική της οικογένειας, δοκιμάστε να θεσπίσετε τα Analogue Weekends. Ορίστε χρόνο χωρίς καθόλου ηλεκτρονικές συσκευές για όλα τα μέλη της οικογένειας.

Τι κάνουμε τότε;
• Ενθαρρύνουμε την επαφή με τη φύση και την κίνηση.
• Διαλέγουμε δημιουργικά παιχνίδια και εντάσσουμε τα παιδιά στις καθημερινές δουλειές του σπιτιού αξιοποιώντας το μιμητικό στάδιο.
• Ενθαρρύνουμε τα παιδιά να συμμετέχουν σε δραστηριότητες, να βλέπουν τους φίλους τους από κοντά και να έχουν ενεργό ρόλο σε κάθε οικογενειακή στιγμή.

Και τι γίνεται αν το παιδί παραπονεθεί ότι βαριέται;
Αυτό ακριβώς είναι το ζητούμενο! Η ικανότητα να είναι κανείς μόνος παρουσία άλλου εκδηλώνει συχνά αισθήματα βαρεμάρας ή πλήξης, κάτι που προκαλεί στους γονείς αναστάτωση για το πώς θα γεμίσουν τον χρόνο των παιδιών. Όμως, τα παιδιά πρέπει να βαρεθούν για να μπορέσουν να γίνουν δημιουργικά και να βρουν τους δικούς τους τρόπους να γεμίσουν τον κενό χρόνο.

Αν βοηθήσουμε ένα παιδί να αναπτύξει τη δημιουργικότητά του, τότε και ως ενήλικας θα μπορεί να ζει την καθημερινότητά του δημιουργικά και να έχει μια αυθεντική σχέση με τον εαυτό του, αφού θα αντέχει να είναι μόνος — αντί να τείνει να γεμίζει το κενό του ασφυκτικά και χωρίς παύσεις με μια οθόνη.

 

 

📝 Μια γρήγορη δοκιμασία για το σπίτι:

Κάντε στον εαυτό σας μερικές κατευθυντήριες ερωτήσεις: Επηρεάζεται η σωματική υγεία και ο ύπνος του παιδιού μου; Σχετίζεται εκτός διαδικτύου με την οικογένεια και τους φίλους του; Επηρεάζονται οι επιδόσεις του στο σχολείο; Επιθυμεί να εμπλακεί σε δημιουργικές δραστηριότητες;

Εάν συμπεραίνετε ότι η ενασχόληση με την οθόνη επηρεάζει τη λειτουργικότητά του, προσπαθήστε να εντάξετε νέες δραστηριότητες και συγκεκριμένο ωράριο. Σε περίπτωση που τα συμπτώματα επιμένουν και δεν παρατηρήσετε αλλαγή, είναι σημαντικό να αποταθείτε σε κάποιον ειδικό (π.χ. ψυχολόγο) για περαιτέρω διερεύνηση και εξατομικευμένη υποστήριξη.

Αν βρήκατε το άρθρο χρήσιμο, μοιραστείτε το με άλλους γονείς που μπορεί να χρειάζονται αυτές τις ισορροπημένες συμβουλές !

 

 

Συγγραφή και επιμέλεια κειμένου :Ελισάβετ Ανεμόγιαννη  Εργοθεραπεύτρια SIT